काठमाडौँ १३ भाद्र । रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीपछि तल्लो तटीय क्षेत्रमा ठूलो जनधनको क्षति भएको छ। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (NDRRMA) ले जारी गरेको अद्यावधिक स्थिति प्रतिवेदन (प्रतिवेदन #०७, २०८३ भदौ १२ गते साँझ ७ बजेसम्मको) अनुसार बाढीका कारण प्रभावित जिल्लाहरूबाट हालसम्म ५६९ जनाको शव फेला परेको छ भने १,९२४ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेका छन्।
(द्रष्टव्य: प्राधिकरणको आधिकारिक प्रतिवेदनको पाठ्यभागमा कुल मृतक संख्या ५३९ उल्लेख गरिए तापनि प्रतिवेदनमै दिइएको जिल्लागत तथ्याङ्क जोड्दा कुल संख्या ५६९ पुगेको छ।)
मृतक र बेपत्ताको अद्यावधिक अवस्था
बाढीले बगाएर ल्याएका शवहरू तल्लो तटीय क्षेत्रका विभिन्न ८ जिल्लाहरूबाट संकलन गरिएको छ। प्राप्त जिल्लागत विवरण अनुसार सबैभन्दा बढी चितवनमा २३३ जना र नवलपरासी पूर्वमा १४४ जनाको शव भेटिएको छ। यस्तै गोरखामा ४६ (विभिन्न मानव अङ्ग सहित), धादिङमा ४०, नुवाकोटमा ३७, तनहुँमा ३०, नवलपरासी पश्चिममा २७ र रसुवामा १२ जनाको शव फेला परेको छ।
सम्पर्कविहीन रहेका १,९२४ जनामध्ये जलविद्युत् आयोजनाहरूबाट मात्रै ९३३ जना रहेका छन्। उद्धार र सुरक्षामा खटिएका राष्ट्रसेवकतर्फ नेपाली सेनाका ४५ जना, नेपाल प्रहरीका २७ जना, सशस्त्र प्रहरी बलका १३ जना, भन्सार कार्यालयका १५ जना र अध्यागमन कार्यालयका १५ जना बेपत्ता छन्। जिल्लागत आधारमा रसुवाका १६१ जना, मकवानपुरका ६६ जना र नुवाकोटका १ जना सम्पर्कमा आएका छैनन्। यसका साथै ५१७ जना विदेशी नागरिक, विदेशमा बस्ने १२७ नेपाली नागरिक र लाङटाङ राष्ट्रिय निकुञ्जका ३ जना पनि अझै बेपत्ताको सूचीमा छन्।
लेह्न्दे खोलामा प्राकृतिक ताल: पुनः बाढीको उच्च जोखिम
माथिल्लो जलाधार क्षेत्रमा अझै पनि जोखिम कायम रहेको छ। स्याटेलाइट तस्बिरको विश्लेषण अनुसार भदौ ११ गते बिहान ११:४४ बजे रसुवागढी नाकाबाट करिब १८ किलोमिटर माथिल्लो क्षेत्रमा रहेको लेह्न्दे खोलाको बहाव थप्पिएर ०.११ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रफलमा प्राकृतिक ताल बनेको छ।
उक्त तालको प्राकृतिक बाँध फुटेर जुनसुकै समयमा फेरि ठूलो बाढी आउन सक्ने सम्भावना रहेकाले तटीय क्षेत्रका बासिन्दा तथा उद्धारमा खटिएका सुरक्षाकर्मीहरूलाई उच्च सतर्कता अपनाउन प्राधिकरणले आग्रह गरेको छ।
सुरुङ र हवाई मार्गबाट ४,४५१ जनाको उद्धार
बाढी प्रभावित क्षेत्रमा तीव्र रूपमा उद्धार कार्य जारी राखिएको छ। हालसम्म जलविद्युत्को सुरुङभित्र थपिएका १९१ जना र हवाई उद्धार गरिएका ५१७ जनासहित कुल ४,४५१ जनाको उद्धार गरिएको छ। उद्धार गरिएकामध्ये १२९ जना विदेशी नागरिक रहेका छन्। उद्धारका लागि नेपाली सेना र निजी क्षेत्रका गरी १६ वटा हेलिकोप्टरमार्फत ९९ पटक उडान भरिएको छ।
खोज तथा उद्धारका लागि स्थलगत रूपमा १५,४३१ जना सुरक्षाकर्मी परिचालन गरिएको छ, जसमा नेपाली सेनाका ६,७५५, नेपाल प्रहरीका ४,४७३ र सशस्त्र प्रहरीका ४,२०३ जना रहेका छन्।
अस्पतालको अवस्था र उपचाररत घाइते
विपद्मा परी घाइते भएका २१९ जनामध्ये हालसम्म १२१ जना निको भएर घर फर्किएका छन् भने ६६ जना विभिन्न अस्पतालहरूमा उपचाररत छन्। रसुवा जिल्ला अस्पतालबाट २४ जना र त्रिशूली अस्पतालबाट २ जनालाई थप उपचारका लागि काठमाडौँ प्रेषित (Referred) गरिएको छ।
बाढीका कारण रसुवाका स्याफ्रुबेँसी स्वास्थ्य चौकी, टिमुरे स्वास्थ्य चौकी र टिमुरे स्वास्थ्य डेस्क पूर्ण रूपमा क्षति भएका छन्।
सडक, सञ्चार र बस्तीमा परेको प्रभाव
बाढीका कारण अवरुद्ध भएका १९८ वटा टेलिफोन टावरमध्ये मर्मतपश्चात् १४५ वटा सञ्चालनमा ल्याइएको छ। सडकतर्फ त्रिशूली-ढुङ्गे, गल्छी-देवीघाट र पृथ्वी राजमार्गका विभिन्न खण्डमा डोजर तथा लोडर प्रयोग गरी अवरोध हटाउने काम भइरहेको छ।
नुवाकोट जिल्लामा मात्रै १,२६७ घरधुरी पूर्ण रूपमा नष्ट भएका छन् भने १,२५३ घरमा आंशिक क्षति पुगेको छ। जसका कारण १,८९७ घरधुरीका ३,०९५ परिवार विस्थापित भई स्थानीय विद्यालय, सार्वजनिक भवन तथा अस्थायी पालमा आश्रय लिन बाध्य छन्।
राहत तथा वित्तीय सहयोग
सङ्कटग्रस्त क्षेत्रका लागि सरकारले स्थानीय तह अनुसार रु. ६ करोड ७५ लाख निकासा गरेको छ। जसअन्तर्गत रसुवाको गोसाइँकुण्डलाई रु. १ करोड, नुवाकोटको विदुरलाई रु. १ करोड ५० लाख, र अन्य प्रभावित पालिकालाई रु. २० लाखदेखि रु. ७५ लाखसम्म बजेट पठाइएको छ।
जिल्ला विपद् व्यवस्थापन कोषमार्फत रसुवालाई रु. १ करोड, नुवाकोटलाई रु. १ करोड र धादिङलाई रु. ५० लाख हस्तान्तरण गरिएको छ। त्रिभुवन अन्तर्राष्ट्रिय विमानस्थलस्थित आपत्कालीन गोदाम घरबाट १३ ट्रकभन्दा बढी राहत सामग्री (खाद्यान्न, पाल, त्रिपाल, म्याट, औषधि तथा डेड बडी ब्याग) प्रभावित क्षेत्रतर्फ पठाइएको छ।
