काठमाडौँ, जेठ १७ । आज विश्वभर २९औँ World No Tobacco Day 2026 विभिन्न जनचेतनामूलक कार्यक्रमका साथ मनाइँदै छ। यस वर्ष नेपालमा “सुर्तीजन्य पदार्थ र निकोटिनका नयाँ रूपको भ्रम चिरौँ; कुलतबाट टाढा बसौँ, स्वस्थ जीवन रोजौँ” भन्ने नाराका साथ दिवस मनाइँदै छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठन (WHO) ले सन् २०२६ का लागि “Unmasking the appeal – Countering nicotine and tobacco addiction” अर्थात् “निकोटिन र सुर्तीजन्य पदार्थको लत फैलाउने आकर्षणको वास्तविकता उजागर गरौँ” भन्ने अन्तर्राष्ट्रिय नारासहित अभियान सञ्चालन गरेको छ। यस अभियानले विशेषगरी युवापुस्तालाई लक्षित गर्दै बजारमा ल्याइएका ई–सिगरेट, भेप, निकोटिन पाउच लगायतका नयाँ उत्पादनका भ्रमपूर्ण प्रचारप्रसारबारे सचेत गराउने उद्देश्य राखेको छ।
विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार विश्वभर हरेक वर्ष ८० लाखभन्दा बढी मानिसको मृत्यु सुर्तीजन्य पदार्थका कारण हुने गरेको छ। तीमध्ये करिब १२ लाखभन्दा बढी व्यक्ति परोक्ष धूम्रपान (सेकेन्ड ह्यान्ड स्मोक) का कारण ज्यान गुमाउँछन्। सुर्ती सेवन अहिले पनि विश्वमा रोक्न सकिने मृत्युका प्रमुख कारणमध्ये एक रहेको छ।
यसैबीच, WHO का अनुसार विश्वभर १३ देखि १५ वर्ष उमेर समूहका करिब ४ करोड किशोर–किशोरीले सुर्तीजन्य पदार्थ प्रयोग गरिरहेका छन्, जबकि करिब १ करोड ५० लाख किशोर–किशोरी ई–सिगरेट प्रयोगकर्ता रहेको तथ्याङ्क सार्वजनिक गरिएको छ। कतिपय देशमा किशोरहरू वयस्कभन्दा नौ गुणासम्म बढी भेप प्रयोग गर्ने गरेको पाइएको छ।
नेपालमा पनि सुर्तीजन्य पदार्थ सार्वजनिक स्वास्थ्यका लागि गम्भीर चुनौती बनेको छ। स्वास्थ्य क्षेत्रका विभिन्न अध्ययनअनुसार नेपालमा हरेक वर्ष करिब २७ हजारभन्दा बढी मानिसको मृत्यु सुर्ती सेवनसँग सम्बन्धित रोगका कारण हुने गरेको अनुमान छ। मुटुरोग, फोक्सोको क्यान्सर, मुखको क्यान्सर, स्ट्रोक तथा दीर्घ श्वासप्रश्वास रोगका प्रमुख जोखिम कारकमध्ये सुर्ती सेवन एक हो।
स्वास्थ्य विज्ञहरूका अनुसार चुरोट, बिँडी, खैनी, गुट्खा र सुर्ती मात्र होइन, पछिल्ला वर्षहरूमा बजारमा देखिएका भेप तथा अन्य निकोटिनयुक्त उत्पादन पनि स्वास्थ्यका लागि उत्तिकै हानिकारक छन्। आकर्षक प्याकेट, विभिन्न स्वाद र डिजिटल माध्यमबाट गरिने प्रचारले युवाहरूलाई कुलततर्फ आकर्षित गरिरहेको भन्दै उनीहरूले अभिभावक, विद्यालय, समुदाय र सरकार सबै पक्ष सचेत हुनुपर्ने बताएका छन्।
विश्व सुर्तीजन्य पदार्थ रहित दिवस सन् १९८७ देखि World Health Organization को अगुवाइमा हरेक वर्ष मे ३१ मा मनाइँदै आएको छ। यसको मुख्य उद्देश्य सुर्तीजन्य पदार्थको प्रयोगबाट हुने स्वास्थ्य, सामाजिक, आर्थिक तथा वातावरणीय क्षतिबारे जनचेतना फैलाउनु र सुर्ती नियन्त्रणसम्बन्धी नीतिलाई प्रभावकारी बनाउनु हो।
स्वास्थ्यकर्मीहरूले सुर्ती तथा निकोटिनजन्य पदार्थको प्रयोग नगर्न, प्रयोग गरिरहेकाहरूलाई तुरुन्त त्याग्न तथा युवापुस्तालाई कुलतबाट जोगाउन सामूहिक प्रयास आवश्यक रहेको बताएका छन्। उनीहरूका अनुसार “सुर्ती र निकोटिनको कुलतबाट टाढा बस्नु नै स्वस्थ, सुखी र दीर्घ जीवनको आधार हो।”
