कालीकोट २५ वैशाख । कर्णाली प्रदेशमा विद्युतीय सुरक्षाको अवस्था भयावह देखिएको छ। कर्णाली प्रदेश प्रहरी कार्यालयको पछिल्लो तीन वर्षको तथ्याङ्कलाई विश्लेषण गर्दा करेन्ट लागेर ज्यान गुमाउनेको सङ्ख्या वर्षेनी बढ्दो क्रममा छ। २०८० देखि २०८३ वैशाख २३ गतेसम्मको अवधिमा मात्रै कर्णालीका विभिन्न जिल्लामा ३३ जनाले अकालमै ज्यान गुमाएका छन्।
प्रहरीको तथ्याङ्क अनुसार मृत्यु हुनेको ग्राफ स्थिर तर डरलाग्दो देखिन्छ:
आ.ब. २०८०/०८१: यस वर्ष १२ जनाको मृत्यु भएको छ। यो वर्ष विशेष गरी बालबालिका र युवाहरू बढी शिकार भएको देखिन्छ।
आ.ब. २०८१/०८२: यस वर्ष ९ जनाको मृत्यु भएको छ। यस वर्ष वृद्धवृद्धा र घरमा काम गर्ने कामदारहरू बढी प्रभावित भएका छन्।
आ.ब. २०८२/०८३ (वैशाख २३ सम्म): चालु आर्थिक वर्षको १० महिनामै १२ जनाको मृत्यु भइसकेको छ। यो सङ्ख्याले अघिल्लो पूरा वर्षको रेकर्डलाई उछिनेको छ, जसले जोखिम झन् बढेको संकेत गर्छ।
तथ्याङ्कको भौगोलिक विश्लेषण गर्दा घटनाको केन्द्र सुर्खेत र जुम्ला देखिएको छ:
बढी घटना हुने जिल्ला (सुर्खेत र जुम्ला): प्रदेश राजधानी समेत रहेको सुर्खेतमा सबैभन्दा बढी मानवीय क्षति भएको छ। वीरेन्द्रनगरका विभिन्न वडामा मात्रै करिब ४० प्रतिशत घटना भएका छन्। त्यस्तै जुम्ला दोस्रो बढी प्रभावित जिल्ला हो, जहाँ नेपाल टेलिकम र विद्युत प्राधिकरणको लापरवाहीका कारण मृत्यु हुनेको सङ्ख्या धेरै छ।
मध्यम प्रभावित (सल्यान र कालीकोट): सल्यानमा विशेष गरी खोलामा माछा मार्ने क्रममा मृत्यु हुनेको सङ्ख्या बढी छ भने कालीकोटको तिलागुफा, शुभकालिका र रास्कोटमा घर निर्माण र विद्युत् सटका कारण मृत्यु भएका छन्।
कम प्रभावित जिल्ला: हुम्ला, मुगु र डोल्पा जस्ता हिमाली जिल्लाहरूमा विद्युत् विस्तार कम भएकाले वा तथ्याङ्कमा नसमेटिएकाले घटना कम देखिएका छन्।
तथ्याङ्कले करेन्ट लाग्नुका पछाडि निम्न मुख्य कारणहरू देखाएको छ:
१. असुरक्षित माछा मार्ने कार्य: सल्यान र सुर्खेतका खोलाहरूमा विद्युतीय तार प्रयोग गरी माछा मार्ने क्रममा आफ्नै लापरवाहीले ज्यान गुमाउने युवाहरूको सङ्ख्या उल्लेख्य छ।
२. प्राविधिक र संरचनागत लापरवाही: जुम्लामा टेलिकम टावरको तार चुँडिदा १३ वर्षीया बालिका नबिना गिरीको मृत्यु र ८४ वर्षीय गोरे रावतले पोल छुँदा ज्यान गुमाउनुले विद्युत् र सञ्चार निकायको चरम लापरवाही पुष्टि गर्छ।
३. घरायसी उपकरणको असुरक्षित प्रयोग: सुर्खेतमा उपाध्याय दम्पतीको ज्यान लिने ‘घाँस काट्ने मेसिन’ देखि मल्टिप्लग र सीसीटीभी क्यामेरा जोड्दा भएका स-साना लापरवाही ज्यान लिने कारण बनेका छन्।
४. निर्माण कार्यमा जोखिम: घर बनाउने क्रममा फलामको रडले हाईटेन्सन लाइन छुँदा वा च्यानल गेटमा विद्युत् ‘लिक’ हुँदा धेरै कामदारले ज्यान गुमाएका छन्।
५. जीर्ण प्रसारण लाइन: हावाहुरीका कारण तार चुँडिनु र समयमै मर्मत नहुनु अर्को ठूलो कारण हो।
मृतकहरूको विवरण हेर्दा १३ वर्षका बालबालिकादेखि ८४ वर्षका वृद्धसम्म रहेका छन्। यद्यपि, २० देखि ४५ वर्ष उमेर समूहका ‘उत्पादनशील’ युवाहरू कामको सिलसिलामा वा लापरवाहीका कारण सबैभन्दा बढी (करिब ६० प्रतिशत) करेन्टको शिकार भएका छन्।
प्रहरीको यो तथ्याङ्कले कर्णालीमा विद्युतीय सुरक्षालाई लिएर तत्काल जनचेतना फैलाउन आवश्यक रहेको देखाउँछ। विद्युत् प्राधिकरणले नाङ्गो तार र जीर्ण पोलको व्यवस्थापन गर्ने, र नागरिकले घरयासी काम तथा माछा मार्ने जस्ता कार्यमा विद्युत्को असुरक्षित प्रयोग बन्द नगरेसम्म यो ‘अदृश्य मृत्यु’को श्रृंखला रोकिने देखिँदैन।
