कालीकाेट- प्रतिनिधि सभा सदस्य निर्वाचन २०८२ को मतगणना देशभर जारी रहँदा प्रारम्भिक मतपरिणामले नेपालको राजनीतिक भूगोलमा दुई फरक प्रवृत्ति स्पष्ट रूपमा देखिन थालेको छ। शहरी तथा विकसित क्षेत्रमा नयाँ राजनीतिक शक्ति राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी (रास्वपा) उल्लेखनीय रूपमा अग्रस्थानमा देखिएको छ भने दुर्गम पहाडी तथा हिमाली जिल्लामा परम्परागत दलहरू—नेपाली कांग्रेस, नेकपा एमाले र नेकपा (माओवादी केन्द्र)—बीचको प्रतिस्पर्धा नै प्रमुख रूपमा दोहोरिएको देखिन्छ।
मतगणनाको प्रारम्भिक चरणमै काठमाडौं उपत्यका, चितवन, ललितपुर, पोखरा लगायतका शहरी क्षेत्रमा रास्वपाका उम्मेदवारहरूले उल्लेखनीय मत प्राप्त गरिरहेका छन्। यसले शहरमा नयाँ राजनीतिक विकल्पप्रति बढ्दो आकर्षण देखिएको संकेत गरेको राजनीतिक विश्लेषकहरू बताउँछन्।
राजनीतिक विश्लेषकहरूका अनुसार शहरमा रास्वपाको उभार हुनुका पछाडि मुख्यतः परम्परागत दलप्रतिको असन्तुष्टि प्रमुख कारण हो। विगत तीन दशकदेखि सत्तामा पटक–पटक पुगेका दलहरूले सुशासन, भ्रष्टाचार नियन्त्रण, रोजगारी सिर्जना र सार्वजनिक सेवा सुधारमा अपेक्षित उपलब्धि दिन नसकेको जनगुनासो व्यापक छ।
शहरी क्षेत्रमा शिक्षित, प्रविधिमैत्री र वैकल्पिक सोच भएका युवाको संख्या बढी भएकाले उनीहरू परिवर्तनको पक्षमा मतदान गर्न इच्छुक देखिएका छन्। सामाजिक सञ्जाल, डिजिटल अभियान, प्रत्यक्ष संवाद र नयाँ पुस्ताका उम्मेदवारको उपस्थितिले पनि नयाँ दलप्रति आकर्षण बढाएको विश्लेषण गरिएको छ।
युवा पुस्ताले “नयाँ अनुहार र नयाँ राजनीतिक शैली” खोजिरहेको अवस्था रास्वपाको पक्षमा गएको राजनीतिक विश्लेषकहरूको निष्कर्ष छ।
तर कर्णाली, सुदूरपश्चिमका हिमाली जिल्ला तथा मध्यपहाडका दुर्गम क्षेत्रहरूमा भने परम्परागत दलहरूको प्रभाव अझै बलियो देखिएको छ।
यसका प्रमुख कारणमध्ये पहिलो, पुराना दलहरूको गहिरो संगठन संरचना हो। नेपाली कांग्रेस, एमाले र माओवादी केन्द्रले दशकौँदेखि गाउँ–गाउँसम्म संगठन विस्तार गरेका छन्। स्थानीय स्तरमा पार्टीका कार्यकर्ता, नेताहरू र सामाजिक सम्बन्धको जालो बलियो भएकाले मतदातासँग उनीहरूको प्रत्यक्ष सम्पर्क कायम छ।
दोस्रो कारण राजनीतिक इतिहास र स्थानीय नेतृत्वको प्रभाव हो। विशेषगरी कर्णाली र पहाडी जिल्लाहरूमा जनआन्दोलन तथा सशस्त्र संघर्षसँग जोडिएका नेताहरूको स्थानीय प्रभाव अझै कायम छ। मतदाताले आफूलाई चिनेजानेका र लामो समयदेखि सक्रिय रहेका नेतामाथि विश्वास गर्ने प्रवृत्ति देखिन्छ।
तेस्रो कारण सूचना र राजनीतिक विकल्पको सीमित पहुँच पनि हो। दुर्गम क्षेत्रहरूमा नयाँ दलहरूको संगठन विस्तार कमजोर छ, उम्मेदवारहरू पनि सीमित छन्। त्यसैले मतदाताले चिनिएका दल र उम्मेदवारलाई नै प्राथमिकता दिने प्रवृत्ति अझै बलियो रहेको देखिन्छ।
प्रारम्भिक मतपरिणामहरूले नेपालको राजनीतिमा एउटा रोचक सन्देश दिएका छन्। एकातिर शहरी क्षेत्रमा परिवर्तन र नयाँ राजनीतिक शक्तिप्रति आकर्षण बढ्दै गएको देखिन्छ भने अर्कोतिर ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रमा परम्परागत दलहरूको संगठनात्मक शक्ति अझै कायम रहेको पुष्टि भएको छ।
यसले नेपालको राजनीतिमा “परिवर्तन र परम्परा” बीचको प्रतिस्पर्धा अझ तीव्र बनेको संकेत गरेको विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
अन्तिम परिणाम सार्वजनिक भएपछि संसदको शक्ति सन्तुलन कस्तो बन्ने भन्ने स्पष्ट हुनेछ। तर प्रारम्भिक मतपरिणामहरूले भने नेपालको राजनीतिक दिशामा नयाँ बहस सुरु गरिसकेको देखिन्छ।